Kwestia rzędowości kostki brukowej

Wiele osób mówi na temat kostki rzędowej, niewielu jednak z rozmówców orientuje się dokładnie o co w tym wszystkim chodzi i skąd się to wzięło. W ogólnym rozumieniu mylimy często pojęcie kostki rzędowej, a kostki układanej w układzie rzędowym, a to zdecydowanie dwie różne kwestie.

UKŁAD RZĘDOWY

Zacznijmy od układów brukarskich, które będziemy rozumieć jako wzajemne ułożenie powierzchni licowych kostek w nawierzchni. Tradycyjnie układy dzielimy na:

• układy rzędowe (proste i diagonalne),
• układy łukowe (łuki segmentowe, wachlarze),
• układ dziki, 
• mozaiki

Dziś będzie nas interesował układ rzędowy. Ułożenie wzajemne kostek tworzy rzędy. Mogą one tworzyć kąt prosty z osią jezdni (rzędowy prosty) lub być do niego ułożone pod innym kątem, najczęściej 45 stopni.  Ten ostatni układ literatura nazywa układem rzędowym diagonalnym lub jaskółczym ogonem (pojedynczy lub podwójny).

Układ rzędowy prosty

Układ rzędowy diagonalny

Podwójny jaskółczy ogon

Jakość uzyskania estetycznych walorów nawierzchni zależała od wprawy brukarzy. To oni zajmowali się odpowiednim wpasowywaniem kostki w poszczególne rzędy, stąd szerokości kostek w kolejnych rzędach są różne. 

KOSTKA RZĘDOWA I REGULARNA

Pojęcie "kostka rzędowa" weszło do naszej nomenklatury najprawdopodobniej razem z normą archiwalną PN-60/B-11100 Materiały kamienne. Kostka Drogowa, w każdym razie dokumentacje projektowe nagminnie się na tą normę powołują.
W dokumencie tym znajdziemy podział kostek pod względem kształtu na :

• kostkę nieregularną (N);
• kostkę rzędową (Rz);
• kostkę regularną (R)

Zastosowany podział związany jest z dokładnością wykonania kostek, a wzięte pod uwagę  następujące właściwości geometryczne:

• stosunek powierzchni dolnej (stopki) do górnej (czoła),
• nierówności powierzchni górnej (czoła),
• wypukłości powierzchni bocznych,
• odchyłki od kąta prostego krawędzi powierzchni górnej (czoła),
• odchylenie od równoległości płaszczyzny powierzchni dolnej w stosunku do górnej

Jak możemy się domyślić największe dopuszczalne odchyłki będzie miała kostka nieregularna, nie będziemy jednak się w szczegóły wgłębiać, gdyż każdy może w wolnej chwili pogłębić wiedzę zaglądając do norm.

Co to jednak jest kostka rzędowa? czym się różni od kostki regularnej? Generalnie oba rodzaje nalezą do szlachetniejszych kostek brukowych, bardziej "wymuskanych". 

Kostka regularna to kostka o kształcie prostopadłościanu lub sześcianu o stałych wymiarach, gdzie szerokość kostki wynosi tyle, co grubość (12, 14,16 lub 18 cm), natomiast długość kostek wynosi tyle, co szerokość, lub 1 i 1/2  szerokości, czyli jest również stała. Wymiary kostek regularnych wynoszą (długość x szerokość x grubość):

• 12 x 12 x 12 cm
• 18 x 12 x 12 cm
• 14 x 14 x 14 cm
• 21 x 14 x 14 cm
• 16 x 16 x 16 cm
• 24 x 16 x 16 cm
• 18 x 18 x 18 cm
• 27 x 18 x 18 cm

Kostka rzędowa to kostka prostopadłościanu o stałych wymiarach grubości i szerokości (szerokość=grubość kostki, czyli 12, 14, 16, 18 cm), natomiast długość kostki jest wolna - od wymiaru szerokości, bo podwójnej szerokości. Wymiary kostek rzędowych zatem wynoszą (długość x szerokość  x grubość):

• 12-24 x 12 x 12 cm
• 14-28 x 14 x 14 cm
• 16-32 x 16 x 16 cm
• 18-36 x 18 x 18 cm

Od pewnego czasu w Polsce powszechnie wbudowuje się kostki płomieniowane, które nazywa się zbiorczo "rzędowymi". Wymiary są  absolutnie inne, niż w PN-60/B-11100, np 21 x 15 x 10 cm, lub 14 x 14 x 10 cm. Czy są to kostki rzędowe?  Nie, wymiary powierzchni licowych nie wynikają z grubości kostki, co więcej stosuje się inne grubości kostek, niż to by wynikało ze wspominanej normy. Należy nadmienić, iż zamawiane obecnie kostki są o długościach stałych, a nie wolnych Powszechnie w świadomości kostka rzędowa to kostka, którą daje się ułożyć rzędowo.

zamieszczone obrazki pochodzą z książki "Brukarstwo" L. Ratajczaka

Kilka uwag o oznakowaniu CE kostki granitowej

Gdy zatrudniamy pracowników musimy przestrzegać pewnych przepisów związanych z zatrudnieniem. Musimy również liczyć się z tym, że pewna znienawidzona przez wszystkich instytucja będzie prędzej, czy później dopytywała się nas o sprawy pracownicze, a gdy nie dopełnimy wynikających z przepisów obowiązków może nas spotkać kara.
Gdy produkujemy jakikolwiek wyrób budowlany musimy również spełniać pewne wytyczne, gdy nie mamy większej ochoty na ich zachowywanie musimy liczyć się z konsekwencjami wynikającymi z odrzucenia obowiązku. Nie chodzi w tym momencie, aby straszyć czy drwić z kogokolwiek, ale o to, aby ten "ktokolwiek" zastanowił się chwilkę, czy warto ryzykować choćby opóźnieniami w płatnościach. Najprostszym elementem, który sprawia wielu problemy jest oznakowanie znakiem CE wyrobów z kamienia naturalnego, na przykład kostki brukowej z kamienia naturalnego do zewnętrznych nawierzchni drogowych, zgodnych z EN 1342.

Wielu z producentów kostki granitowej nie zdaje sobie sprawy z tego, co powinno być dołączone do oznakowania CE. Wydaje im się, że samo przystawienie magicznych liter CE na kartce opatrzonej nazwą producenta i nazwą wyrobu budowlanego wystarczy, aby wprowadzić wyrób na rynek w sposób prawidłowy.

Otwórzmy jednak normę na załączniku ZA 3 i zastanówmy się, co powinno się dołączyć do oznakowania CE w przypadku kostki.

Znakowi CE powinny towarzyszyć następujące informacje ogólne:
1) Nazwa lub znak identyfikacyjny producenta;
2) Ostatnie dwie cyfry roku, w którym wykonano oznakowanie;
3) Zamierzone zastosowanie i opis kamiennej kostki brukowej;
W przypadku wyrobów przeznaczonych na zewnętrzne nawierzchnie ciągów dla pieszych i obszarów ruchu kołowego, łącznie z obszarami zamkniętymi dla transportu publicznego, znakowi CE powinna towarzyszyć informacja dotycząca poniżej podanych właściwości wyrobu:
4) Wytrzymałość na ściskanie;

5) Odporność na poślizgnięcie (jeśli to istotne);

6) Odporność na poślizg (jeśli to istotne);
7) Trwałość;
8) Chemiczna obróbka powierzchni (jeśli jest stosowna).

Niekiedy producenci zapominają również o: odniesieniu do konkretnej normy, określeniu klas związanych z właściwościami geometrycznymi kostek oraz całym mianownictwie.

Poniżej przykład z normy wzięty:

Kolejną sprawą jest rozpowszechnianie znaku CE

• może być on na etykiecie dołączonej do wyrobu (w przypadku kostki brukowej jest to działanie karkołomne),
• może być on dołączony do opakowania, np worka Big Bag, lub
• dołączony do dokumentów towarzyszących wyrobom

W przypadku, gdy oznakowanie CE jest błędne i odbiorca ma pełne podstawy do zakwestionowania materiału, co może się wiązać z przedłużaniem się płatności za towar, bądź wręcz z jego zwrotem, gdy błąd formalny nie zostanie poprawiony. 

Oznakowanie CE

Trójstyk Wisztyniec

Trójstyk granic Polsko-Rosyjsko-Litewskiej. Dwumetrowy monolit z różowego granitu, wytoczony i wypolerowany. Na nim znajdują się złote godła państw. Czerwony linie ułożone z kostki wskazują kierunki przebiegu granic międzypaństwowych.

Przed posadowieniem trójstyk był wyznaczony przez każde z państw niezależnie, więc wyznaczone punkty znajdowały się o 20 metrów od siebie.

Realizacja – 2010.

„Kamień we współczesnym budownictwie”, Kazimierz Biszta,

Przypadkiem trafiłem na książkę z zakresu kamieniarstwa. Z uwagi na sporadyczne zainteresowanie autorów tą tematyką, bez zbędnej zwłoki zamówiłem tą pozycję w sklepie wysyłkowym.

Dzisiaj listonosz oddał ją w moje ręce. Spragniony lektury i teoretycznego dokształcenia własnej praktyki otworzyłem dzieło. Po chwili miałem wrażenie deja vu. Skądś znam te słowa, te zdjęcia, te szkice. Kluczem dla mnie był rozdział o brukarstwie. Specyficzne sformułowania i dobór słów skierował mnie do artykułów p. Myczkowskiego z 2003 roku. Okazało się, że praktycznie cały rozdział w książce pokrywa się z artykułem w ŚK. Bardzo dziwne. Czy to p. Myczkowski był takim draniem, że skopiował kawałek książki, która nie została jeszcze wydana?

Z odpowiedzią przyszła mi szafa ze starymi numerami ŚK. Losowo wybierane z niej dawne numery potwierdzały moje przeczucie – kolejne numery „Świata Kamienia” to przedruki książki p. Biszty!!! Sprawę jednak komplikuje sytuacja, że numery ŚK są nieco starsze, niż książka...

Poniżej kilka przykładów podobieństw:

”Świat Kamienia”, Nr 1 (14), 2002, „Optymalne parametry cięcia kamienia narzędziami diamentowymi” S. Kukiałka
„Praktyka przemysłowa i badania laboratoryjne wykazały związek między granulacją proszku diamentowego a wydajnością cięcia, wielkością zużycia narzędzia diamentowego oraz rodzajem obrabianego kamienia. W czasie cięcia granitu i sjenitu najwyższe wydajności cięcia i najniższe wskaźniki zużycia segmentów diamentowych uzyskano przy stosowaniu proszku diamentowego o granulacji 250 - 425. Natomiast w czasie cięcia marmuru i wapienia najlepsze rezultaty uzyskano przy użyciu proszku diamentowego o granulacji większej niż 420.”

na str 161 „Kamień we współczesnym budownictwie” czytamy:

„Praktyka przemysłowa i badania laboratoryjne wykazały związek między granulacją proszku diamentowego a wydajnością cięcia, wielkością zużycia narzędzia diamentowego oraz rodzajem obrabianego kamienia. W czasie cięcia granitu i sjenitu najwyższe wydajności cięcia i najniższe wskaźniki zużycia segmentów diamentowych uzyskano przy stosowaniu proszku diamentowego o granulacji 250 - 425. Natomiast w czasie cięcia marmuru i wapienia najlepsze rezultaty uzyskano przy użyciu proszku diamentowego o granulacji większej niż 420.”

W ”Świat Kamienia”, Nr 4 (47), 2007, „Płomieniowanie – żywioł w pracy” Z. Kalinowski:

„Podstawą dobrego płomieniowania jest więc odpowiedni skład chemiczny materiału i właściwie dobrana temperatura płomienia, którym oddziałuje się na kamienny materiał. Przedział, w jakim powinna się ona mieścić, wyznaczają wielkości 1280 oC - 1360 oC. Jakie przyczyny stoją za takim obostrzeniem? Otóż przekroczenie wyznaczonego progu w górę (drastycznie wygląda to po uzyskaniu temperatury wyższej od 1410 oC) spowoduje pęknięcie obrabianej płyty.”

na str 168 „Kamień we współczesnym budownictwie” czytamy:

„Podstawą dobrego płomieniowania jest więc odpowiedni skład chemiczny materiału i właściwie dobrana temperatura płomienia, którym oddziałuje się na kamienny materiał. Przedział, w jakim powinna się ona mieścić, wyznaczają wielkości 1280 oC - 1360 oC. Jakie przyczyny stoją za takim obostrzeniem? Otóż przekroczenie wyznaczonego progu w górę (drastycznie wygląda to po uzyskaniu temperatury wyższej od 1410 oC) spowoduje pęknięcie obrabianej płyty.”

W ”Świat Kamienia”, nr 5 (24), 2003, „Polskie sjenity - najlepszy materiał nagrobkowy i elewacyjny”, J. Maślaniec

„Są one przy tym stosunkowo łatwe w obróbce i polerowaniu, przyjmują silny i trwały połysk. Szczególnie cenny jest drobnoziarnisty sjenit z Przedborowej, nadający się przede wszystkim na cokoły, portale, stopnie, elewacje i stanowiący najlepszy krajowy materiał nagrobkowy, przewyższający atrakcyjnością barwy i wytrzymałością materiały pochodzące z importu. Po wypolerowaniu uzyskuje piękną ciemnoszarą, prawie czarną barwę z równomiernie rozmieszczonymi drobnymi ziarenkami białawego skalenia.”

na str 49 „Kamień we współczesnym budownictwie” czytamy:

„Są one przy tym stosunkowo łatwe w obróbce i polerowaniu, przyjmują silny i trwały połysk. Szczególnie cenny jest drobnoziarnisty sjenit z Przedborowej, nadający się przede wszystkim na cokoły, portale, stopnie, elewacje i stanowiący najlepszy krajowy materiał nagrobkowy, przewyższający atrakcyjnością barwy i wytrzymałością materiały pochodzące z importu. Po wypolerowaniu uzyskuje piękną ciemnoszarą, prawie czarną barwę z równomiernie rozmieszczonymi drobnymi ziarenkami białawego skalenia.”

W „Świat Kamienia”, nr 5 (24), 6 (25), 2003, „Brukowanie kamieniem”, T. Myczkowski”:

„kostki granitowej nie można wysypać na podbudowę i walcować aż się „sama ułoży", wymaga umiejętnego „sposobu wbudowania"
kostka granitowa jest materiałem, który można łupać tylko zgodnie z wewnętrzną strukturą materiału, cięcie jej jest trudne i kosztowne, należy więc tak układać kostkę, aby wyeliminować potrzebę przycinania elementów skrajnych i wykorzystać cały asortyment nieregularnej kostki;
kostka granitowa jest z natury materiałem ciężkim i dodatkowa segregacja na placu budowy
utrudnia, a nawet uniemożliwia organizację pracy - układ powinien umożliwiać wbudowanie
wszystkich kostek.”

Na str 107 „Kamień we współczesnym budownictwie” czytamy:

„kostki granitowej nie można wysypać na podbudowę i walcować aż się „sama ułoży", wymaga umiejętnego „sposobu wbudowania"
kostka granitowa jest materiałem, który można łupać tylko zgodnie z wewnętrzną strukturą materiału, cięcie jej jest trudne i kosztowne, należy więc tak układać kostkę, aby wyeliminować potrzebę przycinania elementów skrajnych i wykorzystać cały asortyment nieregularnej kostki; 
kostka granitowa jest z natury materiałem ciężkim i dodatkowa segregacja na placu budowy utrudnia, a nawet uniemożliwia organizację pracy - układ powinien umożliwiać wbudowanie wszystkich kostek.”

Zamieszczone powyżej podobieństwa są tylko i wyłącznie losowym wybraniem cytatów „podobnych” z obu publikacji, oczywiście fragmenty są znacznie dłuższe i obejmują praktycznie całe artykuły. Po pobieżnym jedynie przeglądnięciu książki mam dziwne wrażenie, że w książce znajdziemy tylko i wyłącznie fragmenty przekopiowane ze „Świata Kamienia”, które poukładano w dosyć chaotyczny sposób.

Dla uściślenia w literaturze znajdziemy spis numerów „Świata Kamienia”, jednak w samym tekście książki nie ma cudzysłowów wskazujących kopiowania słów napisanych przez innych.

Czy nie powinno się napisać w przedmowie, iż jest to praca wspólna, bo pewnym jest, że p. Biszta jest autorem spisu treści...

K. Biszta, „Kamień we współczesnym budownictwie”, Wydawnictwo KaBe, Krosno 2011

Definicja płyty chodnikowej za EN 1341

Płyta chodnikowa z kamienia naturalnego - każdy element z kamienia naturalnego wykorzystywany jako materiał do nawierzchni drogowych, którego szerokość nominalna przekracza 150 mm i na ogół jest dwukrotnie większa od grubości.

Definicje krawężników wg PN-EN 1343

krawężnik - element długości większej od 300 mm, powszechnie stosowany jako obramowanie drogi lub ścieżki

krawężnik wklęsły - krawężnik łukowy, z łukiem wklęsłym

krawężnik wklęsły - krawężnik łukowy, z łukiem wklęsłym

Co to jest kostka brukowa?

Kostka brukowa z kamienia naturalnego to mały element brukowy z kamienia naturalnego, o wymiarach nominalnych między 50 mm a 300 mm, którego żaden wymiar powierzchni na ogół nie przekracza podwójnej grubości. Najmniejsza grubość nominalna wynosi 50 mm.